Qo‘y va echkilarda ichak sestodozlari: epizootologiyasi, morfologiyasi va ularning o‘rganilganlik darajasi (adabiyotlar tahlili)
Intestinal cestodiases in sheep and goats: epizootiology, morphology and state of knowledge (literature review)
Main Article Content
Abstract
This article analyzes the epizootological status of the main intestinal cestodiases occurring in sheep and goats—monieziasis, thysanieziasis, avitellinosis, and stilesiosis—as well as the morphological characteristics of their causative agents and the extent to which these diseases have been studied worldwide and in Uzbekistan. Based on the results of relevant studies, the article examines the economic damage caused by these helminth infections to livestock production, age-related and seasonal patterns of disease incidence, regional prevalence, and the significance of diagnostic and preventive measures.
Article Details
Section

This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
How to Cite
References
Азимов Д.А, Гехтин В.И., Зимин Ю.М. Дадаев.С. Гелминты животных юга Узбекистана Тошкент, «Фан», 1978. С 43- 60.
Азимов Ш.А. Фассиолёзы и аноплоцефалятозы овец у крупного рогатого скота. Ташкент, «Фан», 1974. – 214 с.
Баданин Н.В. Гельминтофауна овец Самаркандской области и меры борьбы с основными гельминтозами. – Самарканд, 1949. – 145 с.
Джабборов Ш.А.Разработка и внедрение новых антгельминто – солевых смесей против гельминтозов овец. // Дисс.канд.ват.наук. Самарканд, 2005. – 109 с.
Иргашев И.Х. Гелминты и гелминтозы каракулских овец. Тошкент, «Фан», 1973. – 283 с.
Иргашев И.Х. Материалы по распространению авителлиноза овец в Узбекистане // Узбекский биологический журнал. – 1973. – №4. – С. 38–42.
Мардиев М.М. Гельминтофауна овец южных районов Узбекистана и эпизоотология кишечных цестодозов: Автореф. дисс. … канд. вет. наук. – Ташкент, 1967. – 22 с.
Нематов Т.К. Гельминты и гельминтозы каракульских овец в зоне Кызылкумского массива Узбекистона. // Автореф. Канддисс…Самарканд, 1977. – 17 с.
Спасский А.А. Основы цестодологии. Т. I. Аноплоцефаляты и тениидные цестоды домашних и диких животных. Москва: Наука, 1951. – 735 с.
Azimov Sh.A. (1970) Гельминты домашних жвачных животных Узбекистана. Ташкент: Фан, 1970. – 256 с.
Ashirmatov B.I. Jizzax viloyatining biogosenozlarida qishloq xo‘jalik hayvonlarining gelmintlari va ularga qarshi kurashishning bioekologik asoslari. Biologiya fanlari nomzodi ilmiy darajasini olish uchun yozilgan dis Samarqand, 1999.-138 b.
Badanin N.V. «Гельминтофауна верблюдов Казахстана и Туркменистан»а // Труды Среднеазиатского ветеринарного института. – 1933.
Badanin N.V. Материалы по гельминтофауне верблюдов Средней Азии. – Самарканд, 1939.
Daminov A.S., Urokov K.X. va boshq. (2026). Qo‘ylar dikrotseliozi va ichak gelmintozlarining epizootologik xususiyatlari. Agrobiotexnologiya va veterinariya tibbiyoti, 5(4).
Ergashov. I., Matchanov N., Sidiqov V. “Qo‘y va echkilarda gijja kasalliklari” Toshkent, “O‘zbekiston” nashriyoti, 1968. -35 b.
Irgashev E., Abduraxmonov T. –Chorva mollarining gelmintoz kasalliklari. Toshkent, «Mehnat», 1992. -208 b.
Jo‘raev X. (1972). Qashqadaryo viloyatining cho‘l-yaylov hududlarida qo‘ylar avitellinozining epizootologik xususiyatlari // Ўзбекистон ветеринария журнали. – Тошкент, 1972. – №4. – Б. 28–34
Kuchboev A.E., Karimova R.R. (2019). Helminth fauna of domestic ruminants in Central Asia. Journal of Parasitic Diseases, 43(4):611–618.
Kuznetsov M.I. (1967) Новый вид мониезий жвачных животных — Moniezia autumnalia // Труды Всесоюзного института гельминтологии. Москва, 1967. – С. 85–91.
Mardiev M.M. Epizootologiya anoplosefalyatozov jvachnix jivotnix na yuga Uzbekistna i opit borbi snimi. // Diss.kand.st.nauk. Samarkand, 1967. – 136 s.
Matchanov N.M., Dadiev S., Kobilov T.K., Siddikov B.X., Gelminti jivotnix pustinnix Biosenozov Uzbekistana. Toshkent “Fan” 1989 – 108 s.
Matchanov N.M., Sagitova A.T., Sadiqov V.M., “Larvalniye tennidozi cheloveka” Karakulskiy ovets. Toshkent “Meditsina” 1977 y -511 s.
Mufazalov R.R. (1992) Гельминтофауна жвачных животных горных биогеоценозов Узбекистана. Автореф. дисс. канд. биол. наук. – Ташкент, 1992.
Mufazalov R.R. Struktura i funksionirovanie gelmintov ovets gornыx ekosistem Uzbekistana.: //Avtoref. dis. kand. biol. nauk. -Tashkent, IZ AN RUz. 1994. -24 s.
Qurbonov S. (1975) Материалы по гельминтофауне коз Узбекистана // Узбекский биологический журнал. 1975. №3. – С. 42–47.
Salimov B.S. Qurbonov Sh. Xudayorova S. Qo‘ylar Avitellinozlari qo‘zg‘atuvchilarining tur tarkibini o‘rganish // Zamonaviy parazitologiyaning dolzarb muammolari, Qarshi, 2015 S 71 – 79 betlar.
Salimov B.S. Qurbonov Sh. Xudayorova S.Qo‘ylarning ichak skstodozlari qo‘zg‘atuvchilarining tur tarkibini o‘rganish // Zamonaviy parazitologiyaning dolzarb muammolari, Qarshi, 2015 S 70 – 75 betlar.
Salimov B.S. “Trematodoz va sestodoz kasalliklari qo‘zg‘atuvchilarining rivojlanishida va tarqalishida ekologik omillarning ahamiyati”. // “Qishloq taraqqiyoti va farovonligini oshirishda agrar soha fanlari yuutuqlarini o‘rganish” mavzusidagi Respublika ilmiy – amaliy konf. Samarqand, 2009 - S 3- 7 betlar.
Salimov B.S. G‘aybullaev S.A, Xudayorova S.I. Samarqand viloyati sharoitda qo‘ylarning muhim epizootologik ahamiyatga ega bo‘lgan gelmintozlari // “Kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirishda yosh tadqiqotchilarning roli” mavzusidagi iqtidorli talaba va magistirantlarning 2011 yil “Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik yili” ga bag‘ishlangan ilmiy – amaliy konf Samarqand, 2011 – S 59 – 63 betlar.
Salimov B.S. To‘ynazarov.I. Antropogen ekologik omillar. Ta’sirida ayrim xavfli sestodoz kasalliklarning tarqalishi «Fermer xo‘jaliklarini rivojlantirish istiqbollari» mavzusidagi iqtidorli talabalar va magistrantlarning ilmiy konf.materiallari to‘plami. – Samarqand, 2009 – y 106- 107 betlar.
Salimov B.S. Xudoyorova S.I, “Qo‘ylarning ichak sestodlari bilan zararlanishini aniqlash” // “Agrar fan yutuqlarida talabalarning ishtiroki” iqtidorli talaba va magistrlarning ilm. konf. materiallari to‘plami. Samarqand, 2010. 88-90 betlar.
Salimov B.S., Nazarov B.M., Otaev X.E. Monieziozning gelmintoovoskopik diagnostikasi // “Chorvachilik hamda veterinariya fani yutuqlari va istiqbollari” mavzusidagi Resp ilmiy – amaliy konf – Samarqand, 2010. – y. 14 – 18 betlar.
Salimov B.S., Qosimova Sh., Murodov X.O‘. Qashqadaryo viloyatining qo‘ylarida parazitlik qiluvchi asosiy gelmintlar // «Fermer xo‘jaliklarini rivojlantirish istiqbollari» mavzusidagi iqtidorli talabalar va magistrantlarning ilmiy konf.materiallari to‘plami. – Samarqand, 2009 – S 141- 142 betlar.
Salimov B.S., Xudayorova S.I. Erimov S. Sestodlar va ularning tabiatda tarqalishining ekolgik asoslari // “Kichik biznes va tadbirkorlikni rivojlantirishda yosh tadqiqotchilarning roli” mavzusidagi iqtidorli talaba va magistirantlarning 2011 yil “Kichik biznes va xususiy tadbirkorlik yili” ga bag‘ishlangan ilmiy – amaliy konf Samarqand, 2011 – S 101 – 104 betlar.
Salimov B.S., Xudayorova S.I. G‘anieva G.B. Erimov S. Sestodlar sinfining muhim turkumlar vakillarining morfologik, fiziologik va ekologik xususiyatlari // “Hayvonlar va parandalarning o‘ta xavfli kasalliklarini tarqalishi va oldini olishning monitoringi” mavzusidagi to‘rtinchi xalqaro ilmiy konf. Samarqand, 2011 – S 279 – 282 betlar.
Tayloqov T.I., Salimov B.S., Qurbonov Sh. (2014). Yirik va mayda shoxli hayvonlarning ichak sestodozlarini o‘rganishning ahamiyati.
Urokov K.X., Mavlonova S.F., Egamberganov B.Z. (2025). Qoramollarda dikrotseleoz va exinokokkoz qo‘zg‘atuvchilarining parazitotsenotik holati. Respublika konferensiya materiallari.
Xaitov R.X. (1954) Материалы по эпизоотологии кишечных цестодозов овец Самаркандской области. Труды Самаркандского сельскохозяйственного института. – Самарканд, 1954. – С. 45–63.
Xaitov R.X. Epizootologiya anoplotsefalyatozov ovets v Samarkandskoy oblasti. // Diss.kand.vet.nauk. Samarkand, 1953. – 118 s.
Shakiev E.SH., 1973. Anthelmintic and therapeutic efficacy of compounds against Moniezia in sheep. Tr Uzb Nauchno-issled. Vet Inst 20:193-200.
Ahmed H. et al. (2021). Prevalence and molecular identification of cestodes in sheep and goats. Veterinary Parasitology, 290:109349. DOI: https://doi.org/10.1016/j.vetpar.2021.109349
Bálint A. et al. (2020). Molecular characterization of Moniezia spp. infecting small ruminants. Parasitology Research, 119(7):2211–2219.
Bowman D.D. (2021). Georgis' Parasitology for Veterinarians. 11th ed. Elsevier.
Moniez R. (1879). Mémoire sur les cestodes des ruminants. Annales des Sciences Naturelles.
Rudolphi K.A. (1810) Entozoorum sive vermium intestinalium historia naturalis. Amsterdam: Sumtibus Tabernae Librariae.
Railliet A. (1896) Traité de zoologie médicale et agricole. Paris: Asselin et Houzeau. DOI: https://doi.org/10.5962/bhl.title.34139
Rivolta S. (1874) Sui cestodi degli ovini e bovini. Giornale di Anatomia, Fisiologia e Patologia degli Animali.
Skrjabin K.I., Schulz R.S. (1952) Основы цестодологии. Москва: Издательство АН СССР.
Soulsby E.J.L. (2012) Helminths, Arthropods and Protozoa of Domesticated Animals. 8th ed.
Taylor M.A., Coop R.L., Wall R.L. (2016) Veterinary Parasitology. 4th ed. Wiley-Blackwell. DOI: https://doi.org/10.1002/9781119073680
Torgerson P.R. et al. (2018). Global burden of parasitic helminths in livestock. Veterinary Parasitology, 261: 13–20.
Urquhart G.M. et al. Veterinary Parasitology. 3rd ed. Blackwell Science, 2018.
Vibe P.P. (1975). Avitellinoz domashnikh i dikikh zhivachnykh zhivotnykh. Alma-Ata: Nauka. 186 p.
Zajac A.M., Conboy G.A. (2022). Veterinary Clinical Parasitology. 9th ed. Wiley Blackwell.